Sứ sa mạc là một loại cây trồng trong nhà phổ biến tại khu vực ôn đới. Chúng cần nhiều nắng và nhiệt độ tối thiểu về mùa đông là 10°C. Chúng phát triển mạnh trong chế độ tưới ít nước, giống như các loài xương rồng. Nói chung chúng được nhân giống bằng hạt.

Là một loại cây bụi thân mọng, thường xanh, cao tới 1-3 m, phần gốc cây phình to. Lá mọc thành vòng xoắn, chụm lại thành cụm ở phía trên của ngọn cây, các lá đơn mép nhẵn, cấu trúc bóng như da, dài 5-15 cm và rộng 1-8 cm.

Cụm hoa ở đỉnh, xếp sát với lá hay trên cành rụng lá. Các hoa hình ống, dài 2-5 cm, với đường kính ngoài của phần trên khoảng 4-6 cm, có 5 cánh, tương tự như ở các chi có quan hệ họ hàng gần như chi Sứ trắng (Plumeria) và chi Trúc đào (Nerium). Hoa màu đỏ hay hồng, thường là có các mảng màu trắng ở phía trên ống hoa; cánh hoa hợp ở gốc thành ống dạng phễu, trên chia 5 thùy xòe rộng; nhị có bao phấn có mũi dài 2 – 3cm, có lông. Quả đại ít gặp.

Có một số phân loài của nó là:

* Adenium obesum obesum: Bán đảo Ả Rập.* Adenium obesum boehmianum: Phổ biến tại Namibia, Angola.

* Adenium obesum oleifolium: Nam Phi, Botswana.

* Adenium obesum socotranum: Socotra (quần đảo gồm 4 đảo nhỏ ngoài khơi Somalia, thuộc chủ quyền của Cộng hòa Yemen).

* Adenium obesum somalense: Đông Phi.

* Adenium obesum swazicum: Miền đông của khu vực miền nam châu Phi

Loài của các savan châu Phi; gặp ở các nước Tandania, Kênya, Uganđa; được nhập trồng vào nhiều nước châu Á. Ở Việt Nam cũng trồng nhiều, nhất là tại các tỉnh phía Nam.

Cây được trồng làm cảnh. Người ta đã lai tạo ra được loại hoa màu hồng nhạt và trắng.

Nhiều bộ phận của cây cũng được sử dụng làm thuốc. Vỏ cây sắc uống nhuận tràng, hoa dùng hạ huyết áp và nhựa mủ của cây đắp trị áp xe. Lá và thân cây được dùng như cây dừa cạn trị ung thư. Cao chiết bằng ethanol có hoạt tính độc đối với tế bào trong ung thư biểu bì mũi, hầu ở người.

Giới thiệu

Cây sứ trồng bằng hạt có thể ra hoa sau 8 tháng đến 1 năm. Hoa sứ thường có dạng hình phễu nhỏ, xoè 5 cánh to như loa kèn bên ngoài. Tuy nhiên khi đột biến có thể nở ra đến 6-7 cánh rất lạ, đẹp… Chùm hoa từ 3-10 chiếc, thường tập trung ở đỉnh. Trong một chùm hoa, hoa lớn nở trước hoa nhỏ nở sau, mỗi hoa nở khoảng 8-10 ngày mới tàn, cho nên rất lâu mới nở hết chùm hoa. Cây sứ rất nhiều nhánh, nhiều hoa nên hoa nở gần như quanh năm. Một cây có thể ghép lên nhiều giống có màu sắc hoa khác nhau.

Cây sứ dễ trồng, khả năng nhân giống nhanh, hoa đẹp, trên một cây có thể ghép nhiều giống sứ có các màu khác nhau. Ngoài vẻ đẹp của hoa cây sứ còn có thể uốn tạo thành cây kiểng, cây thế nhờ bộ rễ rất đẹp. Vì vậy cây sứ được rất nhiều người ưa thích, trồng sứ sẽ đem lại hiệu quả kinh tế cao.

Chọn đất trồng

Cây sứ không kén đất. Các loại đất như đất cát, thịt, thịt nhẹ đều trồng được sứ với điều kiện là đất phải tơi xốp và thoát nước. Có thể trộn hỗn hợp đất trồng sứ như sau: 40 – 50% đất phù sa, cát pha hoặc thịt nhẹ, 50 – 60% chất hữu cơ như xơ dừa mục, vỏ đậu phộng mục, vỏ trấu mục. Nếu đất chua có thể bổ sung thêm vôi, phân lân. Tất cả trộn đều và có xử lý một số thuốc trừ nấm để sát khuẩn, ủ thành đống để sử dụng dần.

Cách trồng

Có 2 cách trồng sứ là gieo hạt và giâm cành. Nhưng hiện nay đa số người chơi sứ đều dùng phương pháp giâm cành. Sứ trồng trong chậu là khá phổ biến vì vừa đẹp vừa dễ chăm sóc nên ít người trồng thẳng xuống đất vườn.

Chậu trồng sứ cần đục lỗ ở đáy để thoát nước, có thể độn một ít đá, gạch nhỏ dưới đáy chậu, tránh làm đất trồng bịt kín lỗ, hoặc rễ sứ chìa ra ngoài lỗ thoát nước, lâu ngày lớn lên làm bít hết lỗ thoát nước. Dùng đất trồng hoa kiểng Compomix Đầu Trâu đổ đầy đến khoảng 2/3 chậu sau đó đặt cây sứ vào, sửa ở giữa chậu, bộ rễ xoè ra cân đối. Tiếp tục thêm đất sao cho đất chỉ ngập một phần rễ và gần ngang bằng miệng chậu. Bộ củ rễ to nếu có phải nằm lên trên miệng chậu, đất trồng phải thấp hơn miệng chậu, để khi tưới nước không tràn ra ngoài.

Cây sứ trồng lâu ngày, bộ rễ phình to, phải chuyển sang chậu mới to hơn, đồng thời nâng bộ rễ cho cao lên khỏi miệng chậu, dáng cây mới đẹp.

Sang chậu mới phải đặt cây cho ngay ngắn, nâng bộ rễ lên đồng thời uốn sửa cây theo ý muốn của người chơi sứ, bỏ đất vào khoảng ngang bằng miệng chậu, tưới đủ ẩm.

Cách sửa bộ rễ và tạo hình

Cây trồng được 1 – 2 năm thì có bộ rễ khá to, người trồng phải uốn sửa cho đẹp. Bộ rễ cây sứ rất dễ sửa, nhất là cây sứ trồng từ hạt lại càng đẹp vì giữa thân và bộ rễ không có eo như sứ giâm cành hoặc chiết cành. Cây sứ trồng bằng hạt có thân và củ dính liền với nhau như thân người đứng, người nằm, người quỳ gối. Hàng năm vào mùa nắng, ít mưa có thể nâng toàn bộ bộ rễ lên khỏi miệng chậu để tỉa cho thế cây đẹp hơn. Sắp xếp bộ rễ để xoè ra hợp lý, tỉa bỏ bớt các rễ con không cần thiết, mỗi vết cắt đều phải được bôi vôi. Tuỳ theo dáng bộ rễ có thể sửa theo ý muốn của người chơi sứ. Khi uốn sửa bộ rễ thì không nên tưới nước, khi vết cắt hình thành mô sẹo mới được tưới nước. Cũng có thể nhổ hết cây sứ lên, rũ sạch đất, để nơi râm mát cho mềm bộ rễ, rồi mới uốn sửa và cắt tỉa theo hình các con thú, hình người… Để cho sứ lành sẹo mới trồng trở lại, chăm sóc nơi râm mát đến khi cây ra rễ đâm chồi nhánh mới đem ra nắng và tưới nước bình thường trở lại.

Muốn cây hoa sứ có dáng thế đẹp thì cần phải uốn sửa cẩn thận. Cây sứ lâu năm to cao, cành nhánh nhiều uốn thành nhiều tầng như kiểng cổ, kiểng thế. Cần tỉa bớt những cành nhỏ dư thừa, giữ các cành đúng thế, rồi uốn theo ý muốn.

Bón phân

Các loại phân hữu cơ bón thích hợp cho sứ như phân trâu, bò, heo hoai mục, bánh dầu, dùng để bón lúc trồng hoặc khi thay chậu, sửa rễ. Phân vô cơ như đạm, lân, kali, NPK, phân bón lá dùng cho bón thúc định kỳ trong năm. Tùy theo tuổi cây có thể bón phân cho sứ theo loại phân và liều lượng sau:

+ Cây sứ sau khi ra ngôi (mới trồng từ cành giâm) – dưới 6 tháng tuổi: Hòa loãng 10-15gr phân NPK 20-20-15 + TE hoặc NPK 16-12-8 + TE trong 10-15 lít nước tưới đủ ẩm, cách nhau khỏang 15-20 ngày/lần. Kết hợp dùng phân bón lá Đầu Trâu 005 phun định kỳ 7-10 ngày lần nhằm kích thích ra chồi, lá, rễ.

+ Cây sứ từ 6 tháng – 1 năm: Bón thúc định kỳ 20-30 gr phân NPK 20-20-15 + TE hoặc NPK 16-12-8 + TE/chậu, cách nhau 20-30 ngày/lần. Kết hợp dùng phân bón lá Đầu Trâu 005 phun định kỳ 7-10 ngày/lần, kích thích ra chồi, lá, rễ. Có thể sử dụng Đầu Trâu 007 phun khi muốn cho sứ ra hoa.

+ Cây sứ trên một tuổi, có hoa ổn định: Bón thúc định kỳ 20-30 gr phân NPK 20-20-15 + TE hoặc NPK 16-12-8 + TE/chậu, cách nhau 20-30 ngày/lần. Kết hợp dùng phân bón lá Đầu Trâu 005, phun định kỳ 7-10 ngày lần, kích thích ra chồi, lá, rễ. Đầu Trâu 007 kích thích ra hoa và Đầu Trâu 009 có tác dụng dưỡng hoa lâu tàn.

Tưới nước

Sứ là cây chịu nắng, điều này rất phù hợp với thời tiết miền Nam, tuy nhiên cũng rất sợ úng nước, cho nên chỉ khi nào nắng khô đất mới tưới. Cây sứ vừa mới trồng, mới sang chậu hoặc cắt cành để giâm không nên tưới nhiều nước. Tưới nước cho sứ phải dùng vòi phun nhuyễn, bình phun hoặc hệ thống bơm phun.

Điều khiển ra hoa

Muốn cây sứ có nhiều hoa thì không để cành sứ quá dài, cành phải được cắt sau mỗi đợt hoa tàn, cắt nhiều lần, mỗi lần chỉ cắt cao thêm một đoạn ngắn, nhiều đoạn ngắn sinh thêm ra nhiều nhánh, nhiều nhánh sẽ có nhiều hoa. Muốn sứ ra hoa vào dịp tết cần căn cứ: Nếu lượng mưa đều trong năm, khí hậu ôn hòa thì cắt cành sứ vào dịp rằm tháng 7 âm lịch. Nếu trong năm nắng nhiều, mưa ít, hạn hán kéo dài thì cắt cành sứ muộn hơn vào khoảng đầu tháng 8. Kết hợp phun định kỳ các loại phân bón lá có hàm lượng lân và kali cao như Đầu Trâu 007, Đầu Trâu 009, Đầu Trâu 701, Đầu Trâu 901. Khi thấy lá sứ chuyển từ màu xanh sang màu vàng rồi rụng, ở đầu đọt ngưng phát triển lá non có những mụn lốm đốm là thời kỳ cây đang hình thành nụ.

Đặc điểm hình thái:

Cây Liễu rũ là loại cây có thân gỗ trung bình, cây có chiều cao từ 10 – 15 mét, có cành phân nhánh ở trên phần ngọn, các cành lá mềm và rũ hướng xuống phía dưới, hình dáng của cây thường được ví như hình trứng hay hình e líp do có các cành uốn xuống cong mềm mà không bị gấp khúc nên tạo các góc thuôn tròn, lá cây có hình bầu dục thuôn dài và nhọn ở hai đầu, gân giữa nổi rõ và tạo khe chia lá thành hai bên rõ rệt, lá có màu xanh tươi và khá mềm, ở mép lá có các răng cưa nhỏ, lá cây mọc so le nhau và rũ xuống là cho những cành lá mềm mại và thướt tha đung đưa trong gió, cây có hoa màu đỏ tươi, hoa mọc theo chùm ở cuối các cành lá, cánh hoa hình kim, nhỏ và mềm mại và vòi nhụy hoa dài, qủa Liễu rũ có nhiều hạt và thuộc dạng quả nang, vỏ của cây có màu xám trắng, sần sùi.

Đặc điểm sinh lý:

Cây Liễu rũ là loại cây ưu sáng, thích nghi với mọi môi trường và chịu được môi trường ẩm ướt, bộ rễ của cây phát triển mạnh và bám đất nên cây thường được trồng trong khu vực quanh hồ hoặc suối để giữ đất, cây có thể được ươm trồng từ hạt hoặc chiết cành.

Công dụng:

Cây Liễu rũ là loài cây công trình rất được ưa chuộng để trồng cảnh quan đường phố, trong khuôn viên trường học, khu dân cư, nhà máy hay sân vườn biệt thự, ngoài ra cây còn được sử dụng trồng quanh các bờ hồ để giữ đất hay tránh sạt lở đất. Cây được sử dụng nhiều bởi công dụng và vẻ đẹp của cây mang lại, rất thơ mộng và thướt tha. Cây Liễu rũ được công ty cây xanh sử dụng trong nhiều dự án cảnh quan và rất được ưa chuộng trên khắp cả nước không chỉ ở Việt Nam mà còn phát triển rộng rãi khắp các nước khác trên thế giới.

Chăm sóc

Cây cần chăm sóc trong 2 năm đầu, mỗi năm 2 – 3 lần làm cỏ xới đất, vun gốc. Mỗi năm bón thúc một lần với liều lượng 0,5kg phân rong biển và 50g phân vi sinh cho 1 gốc. Cây có mức độ tăng trưởng trung bình, chỉ cắt tỉa khi cần thiết vào cuối mùa đông đến đầu mùa xuân. Hằng ngày nên chăm sóc, tưới tiêu khi cây có dấu hiệu khô, thiếu độ ẩm. Cắt tỉa những cành nhánh, lá hư, héo úa đi

 Đường kính bình quân: 4- 6 cm                                                                                        Chiều cao bình quân:  2,5-3m

Đặc điểm hình thái: 

Cây Sao đen là loài cây gỗ lớn, có chiều cao trung bình từ 20 – 40 mét, vỏ thân màu đen, thân cây có những vết nứt dọc rất lớn, thân tròn và cành lá mọc nhiều dọc theo thân cây, cành cây có cấu trúc cong, lá cây Sao đen có hình bầu dục và lá có màu xanh bóng. Cây Sao đen có hoa nhỏ li ty mọc thành chùm và có màu trắng sữa, sau khi hoa rụng quả bắt đầu xuất hiện, quả của cây là đặc trưng khi có 2 cánh mỏng mọc 2 bên, khi non quả và cánh có màu xanh, khi đã già quả chuyển sang màu nâu và khá nhẹ nên khi có gió hay tác động của lực quả sẽ rơi xuống và xoay tròn. 

Đặc điểm sinh lý: 

Cây Sao đen là loài cây ưa sáng và phát triển nhanh, cây được trồng từ hạt, sau khi ủ hạt lên mầm cần lựa chọn cây khỏe mạnh để trồng vào bầu và chăm sóc, cứ qua mỗi giai đoạn phát triển cần lựa chọn kích thước bầu thích hợp và có chế độ chăm sóc khác nhau. 

Công dụng: Cây Sao đen là loài cây xanh công trình thường được sử dụng để trồng lấy bóng mát hoặc trồng lấy gỗ, là loài cây gỗ tốt, không bị mối mọt nên được sử dụng nhiều trong xây dựng hay đóng đồ dùng nội thất.

Cây Sao đen được công ty cây xanh sử dụng để trồng cảnh quan đường phố là phổ biến, đây là loài cây thân gỗ lớn, cây phát triển nhanh và tán xanh mát nên rất được ưa chuộng trong các công trình cảnh quan đường phố, khuôn viên nhà máy, trường học, bệnh viện, công viên,…

Chăm sóc

Đối với việc trồng cây từ bầu ra cần tránh làm bể bâù đất, trước khi trồng cần lựa chọn loại đất thích hợp có thành phần dinh dưỡng tốt và khả năng giữ nước cao. Sau khi trồng cây cần được cắt tỉa cành thường xuyên và phun thuốc để tránh các loài sâu bệnh hại cây.

– Đường kính bình quân: 12- 20 cm                                                                   – Chiều cao bình quân: 3-4m

Thuộc họ Arecaceae(cau)

Cây cọ dầu là cây thân cột, khi cây trưởng thành có chiều cao trung bình 20m, hiện tại được trồng ở Việt Nam với chiều cao từ 3 – 5m, mọc như bẹ dừa, các bẹ của cây sau khi rụng để lại sẹo ở trên thân cây tạo thành các mắt xung quanh thân, các mắt này sẽ được nhân nên gấp nhiều lần theo chiều cao sinh trưởng của cây. Lá cọ dầu mọc đơn, dài tư 1 – 3 m, lá xẻ thùy lông chim, mép cuống lá có gai. Hoa tự hình bông đơn, có phân nhánh mọc tập trung ở phần ngọn, hoa đực hình bông đuôi sóc, trên đỉnh có móc sắc, nhỏ. Hoa cái có hình bông phân nhánh, cũng nhỏ, bầu 3 ô.

Cây mọc thành từng cụm dày đặc nhìn rất lạ mắt. Sau khi thụ phấn sẽ mất một khoảng thời gian từ 5 – 6 tháng quả chín. Khi đó ta sẽ nhìn thấy  một màu đỏ tươi nhìn rất bắt mắt, lớp vỏ ngoài của quả có chứa rất nhiều dầu, bởi vậy người ta thường gọi cây là cọ dầu. Không chỉ lớp vỏ bên ngoài, mà bên trong quả có chưa một nhân có thịt màu trắng cũng có dầu.

Cọ dầu mọc nhanh, chỉ sau 2 – 3 năm là cây bắt đầu ra quả, quả thường chín vào tháng 7 đến tháng 12.

Người ta thường trồng cây thành một khu vực quy hoạch riêng để sản xuất dầu và xà phòng. Bởi thừa hưởng một vẻ đẹp, và thích hợp trồng làm cây bóng mát nên cọ dầu đã lọt vào tốp cây tạo cảnh quan môi trường, trồng dọc lối đi tại công viên, hay trồn làm tiểu cảnh sân vườn biệt thự, khu đô thị để tạo nên vẻ đẹp thẩm mỹ đồng thời giúp thanh lọc khí bụi cho môi trường.

Đặc điểm sinh trưởng

Cây cọ dầu có tốc độ sinh trưởng trung bình, cây phù hợp với nền đất pha cát và có khả năng chịu mặn tốt. Thuộc tốp cây ưa ánh sáng và lượng mưa trung bình.

Ứng dụng

– Cây cọ dầu thường được sử dụng trồng làm cây công trình, cây tạo cảnh quan đường phố, trang trí sân vườn, nhà cửa, sử dụng để phối hợp với các loại cây khác như cây cỏ nền như cây cỏ nhung…

– Quả cọ dầu chứa nhiều tinh dầu nên được sử dụng để chế biến dầu ăn, và một số ngành công nghiệp khác.

– Cây trồng mang lại giá trị kinh tế cao, không chỉ sử dụng ép lấy dầu ăn mà còn sử dụng trong ngành công nghiệp in, xà phòng, sơn…

Kỹ thuật trồng và chăm sóc cây

Cây cọ dầu được nhân giống bằng phương pháp gieo hạt.

Cách xử lý hạt:

+ Làm sạch hạt cọ dầu, loại bỏ những hạt kém chất lượng, mạt lép, không có khả năng nảy mầm.

+ Ngâm hạt cọ trong nước ấm với tỷ lệ 3 sôi + 2 lạnh trong vòng 5 ngày, sau đó kiểm tra sức nảy mầm của hạt bằng cách đập vỡ lớp vỏ ngoài của hạt, dùng dao khía nhẹ ở phần có mầm hạt. Ta có thể theo dõi và nhìn thấy mầm hạt nhỏ có màu xanh trắng đang nhô ra.

+ Sau khoảng 5 ngày vớt hạt ra và rửa sạch, tiếp tục ngâm hạt trong dung dịch Agriconik trong vòng 24 tiếng, để thúc đẩy quá trình nảy mầm của hạt.

+ Sau khi ngâm hạt vào dung dịch đó 1 ngày, tiến hành vớt hạt ra và phơi trong nắng nhẹ, ban đêm lại tiếp tục ngâm hạt vào dung dịch thuốc nước. Cứ làm lặp đi lặp lại trong vòng 3 ngày.

+ Sau khi trải xong 3 ngày ngâm thuốc nước, ta rửa sạch hạt và ủ vào trong bao tải có chứa phân tươi hoặc phân chuồng (nhằm kích thích hạt nảy mầm nhanh hơn). Ủ trong 4 ngày ta lại nhấc hạt ra và rửa chua đồng thời tiêu diệt những con vật định ăn lá mầm của cây. Lặp lại 3 lần rửa chua và ủ trong phân, sau đó dùng hạt ủ gieo vào luống.

+ Gieo hạt vào luống hoặc tra thẳng vào bầu dinh dưỡng. Chuẩn bị túi bầu theo tỉ lệ (50% Cát + 50% Phân chuồng hoai)

+ Nếu gieo hạt vào luống thì phải làm đất thật nhỏ, sau đó rắc đều hạt lên mặt luống và phủ lên một lớp đất dày từ 3 – 5 cm. Có thể rắc nên trên mặt luống ằng phân xanh hoặc bèo tây. Sử dụng phương pháp gieo hạt vào luống thì cây con sẽ đạt tiêu chuẩn cao hơn.

+ Quá trình ủ cọ dầu sẽ diễn ra trong vòng 2 – 3 tháng, sau đó cọ dầu sẽ nảy mầm.

– Cọ dầu là loại cây dễ trồng và dễ chăm sóc so với nhiều loại cây khác.

– Cần tưới nước và bón phân NPK định kỳ, đặc biệt là giai đoạn ủ cọ dầu.

– Cắt tỉa lá thường xuyên để đề phòng sâu bệnh, đề phòng lão hóa quanh gốc cây.

– Cây cọ dầu không cần uốn tỉa tạo dáng, mà cây mọc lên đã tự tích lũy cho mình những thế đứng đẹp nhất có thể.

Họ thực vật: Fabaceae (họ Đậu)

Chiều cao: 3,5-4 m

Đường kính thân: 8-10 cm

Công dụng: Cây Me Tây dùng làm cây bóng mát, cây cảnh quan rất tốt. Cây thường được trồng ở công viên, khu dân cư đô thị, trồng đường phố, trong các công trình công cộng như bệnh viện, khuôn viên trường học, kí túc xá hoặc trồng tạo bóng mát trong sân vườn biệt thự,…

Me Tây là loài cây có nguồn gốc từ Châu Mỹ nhiệt đới. Tại Việt Nam, cây Me Tây được du nhập vào và hiện được trồng khắp các vùng miền.

Me Tây là cây gỗ lớn, khi trưởng thành có thể cao từ 15-25m, trong điều kiện thích hợp có thể cho chiều cao đến 50m. Thân cây mập, đường kính thân và tán rất lớn có khi đạt đến 30m. Me Tây phân cành nhánh nhiều, cành non có lông tơ nhung. Tán lá rậm rạp, luôn luôn xanh có hình mâm sôi hay hình dù.

Cây Me Tây có lá kép lông chim 2 lần chẵn với 2 – 8 cặp lá nhỏ. Phiến lá hình trái xoan thuôn, gần như tròn. Lá Me Tây ngủ trước khi mặt trời lặn hoặc khi trời chuyển mưa.

Hoa của cây Me Tây là cụm hoa hình đầu thưa, cuống chung dài, cuống hoa ngắn. Hoa có cánh tràng màu hồng mềm mại làm nền cho 20 nhị màu hồng, dài, thò thẳng ra ngoài. Khi hoa nở bung với hương thơm thanh nhã vừa làm cho bầu không khí thoáng đãng hơn, vừa làm hồng cả một góc trời nhìn rất đẹp.

Qủa của cây Me Tây là quả đậu, dẹp, vỏ có màu nâu đen không nứt, dài từ 10-20cm.

Cây Me Tây có tốc độ sinh trưởng cực nhanh, thích nghi với mọi điều kiện khí hậu, phù hợp với đa số các loại đất. Cây có khả năng chịu hạn cao nên trồng được ở cả nhưng nơi có điều kiện khắc nghiệt.

Cây Me Tây dùng làm cây bóng mát, cây cảnh quan rất tốt. Cây thường được trồng ở công viên, khu dân cư đô thị, trồng đường phố, trong các công trình công cộng như bệnh viện, khuôn viên trường học, kí túc xá hoặc trồng tạo bóng mát trong sân vườn biệt thự,…

Cây ít bị đổ ngã, tróc gốc do gió bão nên còn được trồng thành hàng rào ven biển làm cây chắn gió, bão cát…

Ngoài tác dụng làm cây công trình tạo cảnh quan, che bóng mát, gỗ của cây Me Tây còn được sử dụng để đóng các vật dụng như muỗng, nĩa, làm các đồ thủ công mỹ nghệ, đồ treo tường trang trí…

Để cây Me Tây phát triển tốt, thân to khỏe cho tán lá rộng thì cần chú ý chăm sóc cây từ 3-4 năm đầu. Tưới nước, bón phân, phát quang bụi rậm quanh gốc, cắt tỉa cành dư thừa, bảo vệ cây khỏi các tác nhân gây hại như sâu bệnh, gia xúc phá, con người…

Đặc trưng  Lát hoa có thân thẳng, khi trưởng thành có thể cao 30 m, đường kính thân lên tới cả 100 cm; lá kép lông chim 1 lần chẵn, cuống chung dài 30-40 cm, mang 7-10 đôi lá chét mọc cách hoặc gần đối, dài 10-12 cm, rộng 5-6 cm, hình xoan hay mũi mác, đầu có mũi nhọn; hoa tự hình chùy ở đầu cành, mọc thẳng, về sau rủ dần xuống và có lông; hoa hoa lưỡng tính, màu vàng nhạt, đài có lông, tràng 5 cánh xòe rộng, mép cuốn lại, phủ lông mịn ở mặt ngoài. Cây ưa sáng, mọc chậm, lúc nhỏ chịu bóng.  Tái sinh hạt tốt.

 Chăm sóc  Tưới nước giữ độ ẩm đất  sau khi gieo hoặc cấy cây nếu trời không mưa. Không được để khô luống. Khi hạt lát hoa mọc dỡ bỏ rơm rạ phủ mặt luống và cắm ràng ràng che bóng. Từ thời gian hạt chưa bỏ mũ thường xuyên tưới mỗi ngày  ít nhất 1 lần vào buổi sáng sớm hoặc buổi chiều. Lượng nước tưới 2 – 4lít/1m2. Tưới liên tục trong 20 ngày đầu, sau đó chỉ tưới khi đất khô.

Bón thúc cho lát hoa.

– Có thể bón thúc bổ trợ để thúc đẩy sinh trưởng của cây con trường hợp cây sinh trưởng kém ở các thời điểm cây 120 ngày, 180 ngày, 240 ngày. Sau 15 – 20 ngày thúc 1 lần.

– Dùng loại phân hỗn hợp Đạm Amôn

– Supe lân và Cloruakali tưới thúc với tỷ lệ 3N:6P:1K. Hoặc dùng phân Supe Lân Lâm thao khi cây lát hoa có biểu hiện tím lá. 2kg bón cho 1000 bầu chia làm 6 lần (Mỗi lần bón 0,340kg/1000bầu).

– Hoà phân với nồng độ 0,5% (1kg phân/200 lít nước). Tưới dung dịch nước phân bằng bình hương sen. Sau khi tưới phân phải tưới rửa bằng nước lã.

– Không tưới thúc vào những ngày nắng gắt, vào lúc buổi trưa nắng. Tốt nhất nên bón vào những ngày râm mát hoặc mưa phùn.

Đường kính bình quân: 4- 6 cm;   – Chiều cao bình quân:  2,5-3m

Đặc điểm hình thái

Cây gỗ lớn, thường xanh cao 20-25(¬45)m, đường kính 70-90(-250)cm. Tán lá dày, xoè rộng, thân tròn, gốc có bạnh nhỏ. Lúc non vỏ ngoài có mầu xám với các vết nứt dọc nhẹ màu nâu, khi già vỏ có màu nâu sẫm, nứt ô vuông hay bong vảy lớn và có nhiều lỗ vỏ nổi rõ; thịt vỏ dày, màu hồng. Lá kép lông chim 2 lần, mọc so le; 3-4 đôi cuống thứ cấp, mỗi cuống có 9-17 lá chét nhỏ, mọc cách hình trái xoan, có mũi nhọn, gốc tròn; mặt trên xanh bóng, mặt dưới xanh nhạt, có gân nhỏ nổi rõ ở cả 2 mặt. Cụm hoa hình chuỳ, gồm nhiều bông dài 20-30cm mọc ở đầu cành. Hoa nhiều, nhỏ, màu trắng vàng. Lá đài 5, hợp ở gốc thành hình chuông, đầu chia 5 thuỳ; cánh tràng 5, rời, hẹp và dài; nhị 10, bao phấn quay vào trong và nứt theo rãnh dọc; bầu đính ởđáy của đài, vòi ngắn, núm nhuỵ không rõ. Quả đậu, hình thuân, dài khoảng 20cm (15-30cm), rộng 3-4cm. Hạt 6-12, dẹt, có vỏ cứng, màu nâu đen và có rãnh tròn quanh hạt. 

Đặc điểm sinh học   Lim xanh là cây gỗ lớn, phân bố trong vành đai nhiệt đới thấp, từ 200-800m, nhưng tập trung nhất ở độ cao 300-500m. Vùng phân bố của lim xanh có nhiệt độ bình quân năm 22,2¬23,80C; nhiệt độ tối cao 42,30C, nhiệt độ tối thấp tuyệt đối 1,40C; lượng mưa biến động từ 1.500mm/năm (Quì Châu, Nghệ An) đến 3.000mm/năm (Móng Cái, Quảng Ninh), độ ẩm trung bình năm 80-86%.

Yêu cầu ánh sáng của cây thay đổi theo các giai đoạn sinh trưởng, phát triển: Giai đoạn 4-5 tháng tuổi, lim xanh là cây chịu bóng, sinh trưởng bình thường ở độ tàn che 25-75%; đặc biệt thích hợp ở độ tàn che 50%. Trong điều kiện được chiếu sáng tự nhiên 100%, ánh sáng hoàn toàn (không che) hoặc che tối 100%, cây lim xanh non sinh trưởng rất kém. Giai đoạn càng lớn (từ 5 tuổi trở lên) cây sinh trưởng bình thường ởđiều kiện ánh sáng tự nhiên. Khi trưởng thành, lim xanh luôn vươn lên tầng cao nhất của rừng.

Lim xanh thường mọc thành quần thể hỗn loại; chúng mọc xen với các loài cây thuộc chi Dẻ đá và Dẻ gai (họ Dẻ), và các loài gội nếp, trâm, săng lẻ, sau sau, trám trắng…

Cây tái sinh tốt dưới tán rừng có độ tàn che 0,3-0,7. Đặc biệt tái sinh tốt dưới tán rừng có các loài cây sau sau, săng lẻ để tạo thành các khu rừng Lim + Sau sau ở vùng Lạng Sơn và Lim + Săng lẻở vùng Tây Nghệ An.

Tăng trưởng hàng năm không quá chậm so với nhiều loài cây gỗ khác: Tăng trưởng đường kính 0,7-0,8cm/năm và tăng trưởng chiều cao 0,8m/năm. Cây trồng 25 tuổi đạt chiều cao 17-21m và đường kính ngang ngực 20-21cm. Tuy nhiên, sự hình thành gỗ lõi hơi chậm so với các loài khác.

Vỏ hạt lim có chất sừng nên giữ được sức nẩy mầm trong đất nhiều năm. Khi gặp điều kiện thuận lợi hạt mới nảy mầm.

Hoa tháng 3-4; quả chín tháng 11 đến tháng 1 năm sau.

Trồng và chăm sóc:

Chăm sóc, nuôi dưỡng:

Giai đoạn đầu chống dây leo, cỏ dại xâm lấn, nhưng không để cây con bị phơi trống, chỉ loại bỏ những cây che cớm hoặc chen lấn cây. Cần phải chừa lại các cây bụi để giữẩm và che bớt áng sáng cho cây trong mùa hè đầu tiên.

Năm đầu chăm sóc 2 lần: Phát cục bộ quanh gốc cây với đường kính 1m. Xới, vun gốc, đường kính 60-80cm.

Năm thứ hai: phát chăm sóc 2 lần, nhằm chống dây leo, cỏ dại, cây bụi xâm lấn.

Cuối năm thú 3, lim xanh có thể đạt chiều cao 1-1,7m và có khả năng cạnh tranh với các loài cây khác. Phải chặt bỏ các loài cây chèn lấn cây lim xanh con.

Khai thác, chế biến và bảo quản

Vỏ lim làm nguyên liệu chế tanin, được bóc từ các vỏ thân và cành lớn của cây đã được hạ xuống lấy gỗ. Thường tiến hành bóc vỏở bãi gỗ 1, nơi tập kết cây để vận chuyển về nhà máy.

Gỗ lim được thu hoạch và chế biến như các loài cây gỗ khác

 – Đường kính bình quân: 12- 16 cm                                                                             – Chiều cao bình quân: 2,5-3m

Cây Sưa tên gọi khác: cây Huỳnh đàn đỏ, Sưa Bắc Bộ, Sưa hoa trắng, Trắc thối, Trắc hoa trắng, Huê mộc vàng, Hoàng hoa lý, Hoàng hoa lê, (danh pháp khoa học Dalbergia tonkinensis Prain), là một loài cây thân gỗ thuộc họ Đậu (Fabaceae).

1. Đặc điểm sinh học:

          Là cây gỗ nhỡ, rụng lá theo mùa, cao từ 6-12m (cũng có thể cao tới 15m), sinh trưởng trung bình. Thân cây dạng hợp trục, dáng phân tán. Vỏ thân cây màu vàng nâu hay xám, nứt dọc. Cành non màu xanh, có lông mịn thưa. Lá mọc cách, cấu tạo lá dạng kép lông chim lẻ, mỗi là kép có từ 9-17 lá chét đính so-le trên cuống chính.

Lá chét hình xoan thuôn, đầu nhọn hoặc có mũi ngọn, đuôi tròn, mặt dưới phiến lá thường có màu tái trắng. Kích thước lá chét dài từ 6-9cm, rộng từ 3-5cm, lá ché đính ở đầu cuống kép thường có kích thước lớn hơn các lá còn lại. Cuống chính và các cuống lá chét không lông, phiên lá chét không lông. Có lá kèm nhỏ không lông, sớm rụng.

Hoa mọc ra từ nách lá, thường xuất hiện trước khi lá mọc đầy đủ. Hoa tự tán gồm nhiều bông màu trắng, có kích thước 7-9mm, mùi thơm nhẹ. Mùa hoa vào tháng 2-3. Quả dạng đậu hình trứng thuôn dài, dài 5–7,5cm, rộng khoảng 2-2,5cm. Quả chứa 1-2 hạt, mỗi hạt có đường kính khoảng 8-9mm, hình thận dẹp. Quả khi chín không tự nứt.

2. Sinh thái :

          Là cây ưa sáng, ưa đất sâu, dày, độ ẩm cao. Phân bố ở đai độ cao tuyệt đối dưới 500m. Loài cây này phân bố rộng khắp trên cả nước, trong đó tập trung nhiều nhất là ở một tỉnh thuộc Tây Nguyên.

          Cây Sưa hoặc còn gọi là Cây Huỳnh đàn đỏ; hình ảnh là cây con giống, được ươm trồng ở nhà vườn trước khi mang ra trồng thực địa.

Sưa mọc ở vùng đất ẩm thường xanh (không rụng lá). Sưa cũng mọc hỗn giao với nhiều loài cây khác. Lõi sưa rất cứng, phải trên 10 năm tuổi mới bắt đầu cho lõi. Đây là cây sinh trưởng chậm, một năm chỉ có thể sinh trưởng dưới 0.5 cm đường kính.

3. Sử dụng :

          Cây Sưa có thể được trồng làm cây cảnh quan đường phố, cho hoa đẹp vào đầu xuân. Gỗ Sưa cho mùi thơm quyến rũ thoảng nhẹ kiểu hương trầm. Khi đốt tàn có màu trắng đục, mùi khó chịu nên được gọi là Trắc Thối. Gỗ Sưa chỉ dùng phần gỗ lõi cho giá trị kinh tế cao hơn phần gỗ giác.

Gỗ Sưa thớ mịn, vân thớ gỗ đẹp. Thời phong kiến vua chúa dùng gỗ Trắc Thối để đóng đồ nội thất cao cấp trong cung đình vì nó vừa là hương liệu vừa là dược liệu. Từ những năm 90 của thế kỉ XX, giá trị thương phẩm của gỗ Sưa trên thế giới tăng đột biến do nhiều người Trung Quốc đổ xô săn lùng gỗ Sưa để đóng quan tài hoặc ướp xác như các vị hoàng đế Trung Quốc trước đây. Người ta cho là quan tài đóng bằng gỗ trắc thối có khả năng giữ được xác lâu, không bị phân hủy.

Một số sách của Trung Quốc như “Trung dược đại từ điển” và “Bản thảo cương mục” đều xem gỗ cây Sưa có những công dụng y tế nhất định như cầm máu, giảm đau, chống huyết áp, bệnh đường ruột, nhuận khí, chứa bễnh tim và hoạt huyết. Cây gỗ Sưa đắt đỏ vì người Trung Quốc quan niệm nó có công dụng chữa bệnh tuyệt vời. Tuy nhiên, gỗ Sưa chỉ được đề cập là một loại có công dụng như thảo dược khi phối hợp với các loại dược liệu khác mới có tác dụng nhưng lại không thấy sách nào mô tả cách chế biến gỗ Sưa thành thuốc hay chứng minh trong gỗ Sưa có chất nào ích lợi thảo dược (điều này còn là một bí ẩn).

Đặc điểm cây gõ đỏ: Là cây gỗ lớn, vỏ xám trắng, sần sùi, phân cành thấp, lá kép lông chim. Hoa mọc thành chùm, màu trắng. Quả đậu to, vỏ quả khi chín hóa gỗ màu đen.Cây gõ đỏ sinh trưởng chậm, ưa sáng, là cây trồng xanh rừng, cây gỗ quý. Cây gõ đỏ thường rụng lá vào tháng 12, mọc lá non vào tháng 1.

Cây Gõ Đỏ thuộc cây thân gỗ lớn, lâu năm, chiều cao khoảng 25-40m. Cây gỗ đỏ có đường kính thân khoảng 0.8-1m. Cây gõ đỏ phân cành nhánh nhiều và thấp, các cành non nhẵn. Lá gỗ đỏ kép lông thuôn tròn ở đầu, lá song song  hình trái xoan , dài khoản 5-6 cm. Lá xanh bóng, trơn nhẵn cả hai mặt. Lá gõ đỏ thường rụng vào mùa đông. Vỏ cây sần sùi có màu trắng xám, trên thân có nhiều lỗ màu nâu.

Hoa gõ đỏ có hình dáng khá giống hoa phượng, màu xanh pha vàng nhạt, có một cánh màu hồng đỏ rất đẹp mắt. Cụm hoa gõ đỏ có chiều dài khoảng 5-15cm, hình chùy mọc ở đỉnh cành, dài khoảng 5-15cm. Hoa gõ đỏ lưỡng tính, ra hoa vào tháng 3-4 dương lịch hàng năm và đậu quả và thu hoạch quả chín vào tháng 10-11 dương.

Quả gõ đỏ có hình trụ có nhiều cạnh, vỏ cứng , khi  chin vỏ hóa gỗ có màu đen tuyền, dây rốn cứng có màu vàng nhạt, da cam. Trông một hạt gõ đỏ rất lạ mắt, dài khoảng 15-20cm, dày, mỗi quả có chứa 5-8 hạt. Gieo hạt gỗ đỏ khá dễ lên vì thế người ta thường nhân giống gõ đỏ bằng cách này.

Gỗ của cây Gõ Đỏ rất đẹp, lõi màu đỏ nhạt hoặc đỏ đậm nổi rõ các vân đen giống da hổ, nên có nơi còn gọi là cây Hổ bì. Gỗ gõ đỏ có các nu gỗ trên thân cây có vân xoáy rất đẹp. Nu gỗ là sự hình thành các vân biến thiên của cây thân gỗ trải qua quá trình thương tật: chặt chém,sét đánh,sâu bệnh hại… làm xây xước thân cây và khi đó cây sẽ dồn dinh dưỡng nuôi phần thương tật ấy. các vết thương tật đó phát triển khác biệt .Mức độ phát triển của nu phụ thuộc và tuổi cây và khả năng hấp thụ dinh dưỡng của cây

Loại gỗ gõ đỏ rất nặng, thớ mịn và bền, rất cứng. Đặc biệt không bị mối mọt và ảnh hưởng nhiều của thời tiết nên dễ gia công, chịu được nắng mưa. Khi đánh bóng nổi vân rất đẹp nên được ưa chuộng để đóng đồ nội thất , chạm khảm sang trọng.

Cách trồng chăm sóc cây gõ đỏ

Cây gõ đỏ thuộc loại cây thân gỗ khỏe mạnh, cây công trình dễ trồng. Tuy nhiên cây sinh trưởng chậm hơn một số cây khác. Gõ đỏ ưa sáng, thường có ở các khu rừng thường xanh hoặc nửa rụng lá.

Hạt gõ đỏ rơi xuống đất và dễ mọc trên đất bằng hoặc sườn thoát nước tốt, thần phần cơ giới của đất trung bình. Cây ưa tầng đất sâu.

Gỗ đỏ ưa lượng nước tưới trung bình và đỡ công chăm sóc như các giống cây thân gỗ khác. Khi cây gõ đỏ bị nấm thì chúng ta nên phun Boocđo nồng độ 1% . Nếu cây gõ đỏ bị sâu lá và côn trùng phá hại thì ta có thể Phun Methyl parathion 0,1% , nên phun thuốc vào buổi chiều để có tác dụng phun trừ tốt nhất.

Có thể dùng vôi bôi vào thân cây để phòng bệnh sâu đục thân cho cây.

Ứng dụng cây gõ đỏ

Gõ Đỏ là cây bóng mát lớn, có tán lá xanh thường được trồng tạo bóng mát và cảnh quan đẹp cho sân vườn, công viên, nhà máy, xí nghiệp, khu đô thị, đường phố, trồng thành hàng rào quanh sân vườn, biệt thự.

Ngoài tác dụng làm cảnh che mát cây gõ đỏ với gỗ rất quý được dùng để chế tạo các đồ nội thất sang trọng : giường tủ, bàn ghế, tranh điêu khắc… bền đẹp, dễ trang trí.Cây gõ đỏ được trồng thành rừng lớn có tác dụng cải tạo đất và cây thân gỗ có hiệu quả kinh tế cao.